Na stronie używamy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wiersze Jana Morsztyna - interpretacja

Biografia i najważniejsze utworyJan Andrzej Morsztyn, herbu Leliwa, urodzony 24 czerwca 1621 roku jest najwybitniejszym z przedstawicieli polskiej poezji barokowej. Tworzył kunsztowne utwory w nurcie dworskim, które stały się wzorem i kanonem dla innych autorów. Zawdzięczamy mu także wiele tłumaczeń zagranicznych utworów. Nie uważał swej twórczości literackiej za najważniejszą sprawę w życiu, ale jego utwory były popularne i krążyły w ręcznych odpisach. Drukiem wyszły dopiero w XIX i XX wieku. Inspiracje czerpał od autorów antycznych (np. Horacy, Owidiusz), łacińskich twórców poantycznych, a także pisarzy włoskich i francuskich. Najważniejszym chyba twórcą, który wpłynął na twórczość Morsztyna, był Giambattista Marino, włoski poeta barokowy, twórca nurtu zwanego marinizmem; to on był twórcą zasady, wedle której celem poezji jest zaskoczenie odbiorcy wyszukanym językiem, pełnym rozbudowanej metaforyki i stosującym zestawienia antytetyczne, bogatym w oryginalne epitety i nietypowe porównania. Wpłynął na Morsztyna także poeta hiszpański - Luis de Gongory - twórca gongoryzmu, zwanego częściej konceptyzmem, który polegał na budowaniu utworów w oparciu o koncept; poezja winna była prowadzić grę z odbiorcą i oddziaływać na wszystkie jego zmysły; środkami stylistycznymi, które stosowano najczęściej, były antytezy,
Zobacz całość tekstu
Analiza wybranych utworów„Cuda miłości. Sonet" - wiersz pochodzi także z księgi wtórej zbioru „Lutnia". Znów, jak wskazuje tytuł, jest to sonet. Tematem utworu jest cudowna moc miłości, która, opanowując człowieka, pozwala mu czynić rzeczy, jakich nie mógł wykonywać przed zakochaniem. Podmiotem lirycznym jest człowiek zakochany, który doświadcza miłosnej mocy i opowiada o cudach, które z jej pomocą można czynić. W pierwszych trzech strofkach podmiot liryczny, którego miłość nie jest odwzajemniona, zastanawia się nad swoim postępowaniem. Nie pojmuje, dlaczego może wciąż żyć, bo przecież nie ma już serca. Jak może czuć w sobie żar, jeżeli jest martwy. Po co pielęgnuje i podsyca ten ogień, jeżeli zadaje mu on ból i cierpienie. Nie pojmuje, dlaczego ogień, płonący w jego sercu, nie może osuszyć jego łez, ani dlaczego łzy nie mogą zgasić ognia. Cierpi, ponieważ pocieszyć mogą go tylko oczy ukochanej, ale tych musi unikać. Możemy się przekonać, że cuda, których doświadcza, wcale go nie radują. W ostatniej strofie podmiot liryczny przyznaje, że to miłość jest siłą sprawczą jego cierpień i nic nie jest w stanie go od niej wyzwolić, nawet siła rozumu. W utworze występują pytania retoryczne, które podmiot kieruje sam do siebie i sam na nie odpowiada. Na końcu utworu znajduje się pouczenie skierowane do czytelnika - przykład liryki bezpośredniej.Zgodnie z tradycyjną budową sonetu utwór składa się z pary strof czterowersowych i pary strof trzywersowych. Wersy mają po jedenaście sylab. Pierwsze dwie strofy mają rymy okalające, dwie następne rymują się wedle schematu: abc abc. Rymy są dokładne.
Środki stylistyczne, które stosuje Morsztyn, mają wspomóc efekt artystyczny i oddziaływanie wiersza na czytelnika. Już na samym początku utworu pojawia się wykrzyknienie „Przebóg!", będące jednocześnie hiperbolą, nadające mu tragiczny, rozpaczliwy charakter. Sonet skonstruowany jest z pytań retorycznych, na które podmiot liryczny odpowiedział w ostatniej strofie. Same pytania pełne są paradoksów, które potęgują wrażenie trudnego położenia „ja" lirycznego - jak może on żyć bez serca, jak może trwać w wiecznym cierpieniu? Autor zastosował także metafory („ogień w sobie czuję") i przerzutnie („Czemu wysuszyć ogniem nie próbuję/ Płaczu?").

„Niestatek (Prędzej kto wiatr w wór zamknie, prędzej i promieni...)" - jest to kolejny utwór ze zbioru „Lutnia”, tym razem pochodzący z pierwszej jego księgi. Wiersz opowiada o niestałości kobiet i do tego tematu odnosi się jego tytuł. W utworze następuje wymienienie niewiarygodnych, nieprawdopodobnych sytuacji, które i tak są bardziej prawdopodobne, niż stateczna natura u kobiety, np. złapanie wiatru do worka, ukrycie w kieszeni promieni słońca, ugaszenie łzami wulkanu Etna czy człowiek szalony wypowie jakąś mądrość. Zestawienie zdarzeń abstrakcyjnych z naturą białogłowy ma charakter nieco żartobliwy, prześmiewczy - wiersz ten jest fraszką. Podmiot liryczny nie jest skonkretyzowany i tak samo nieokreślony jest adresat utworu - ani razu podmiot nie zwraca się bezpośrednio do niego - dlatego też wiersz ten stanowi przykład liryki pośredniej.
„Niestatek" to wiersz stychiczny, to znaczy nie posiadający podziału na strofy; można powiedzieć, że cały stanowi rozbudowane porównanie. Zbudowany jest z szesnastu trzynastozgłoskowych wersów. Środkami artystycznego wyrazu, jakie zastosował tutaj autor, są: anafory (w ponad połowie wersów na samym początku powtarza się wyraz „Prędzej"), hiperbolizacje, epitety („morze burzliwe"), przerzutnia („stała będzie/ Fortuna").

"Niestatek (Oczy są ogień...)" - Tematem fraszki jest
Zobacz całość tekstu
Charakterystyka twórczości Morsztyna w oparciu o wybrane utwory    Jan Andrzej Morsztyn jest najwybitniejszym polskim poetą barokowym nurtu dworskiego. Tworzy utwory o tematyce świeckiej, opowiadające najczęściej o nieszczęśliwej miłości i kobiecie, którą miłością się darzy. Celem poety było tworzenie poezji kunsztownej i zaskakującej odbiorcę, dlatego w wierszach swych stosował oryginalne koncepty i wokół nich komponował cały utwór. Środki artystycznego wyrazu, które stosował, tworzył na zasadzie nietypowych skojarzeń, tworząc oryginalne metafory, porównania i epitety.
    Przykładem zastosowania niepowtarzalnego konceptu jest sonet „Do Trupa”. Tematem utworu jest nieodwzajemniona miłość mężczyzny do kobiety, a bezpośrednim adresatem utworu – zwłoki zmarłej osoby. Pierwsze dwie strofy mają charakter opisowy i przytaczają podobieństwa między zmarłym a podmiotem lirycznym, np. oboje są zabici, ale przez odmienną broń - zmarły strzałą śmierci, a zakochany strzałą miłości; zakochany ma w sobie żar, „płomień skryty", a przy zwłokach palą się „jawne świece". W dwu następnych strofach podmiot liryczny zaznacza, co różni go od zmarłego. Zmarły nie może mówić, a w zakochanym każda jego cząstka chce krzyczeć. Trup nic już nie musi czuć, a zakochany czuje cierpienie i będzie czuł je przez wieki. Z trupa wkrótce zostaną tylko popioły, a zakochanego ogień miłości będzie palił wiecznie.
    Utwór ten jest klasycznym sonetem: pierwsze dwie zwrotki mają po 4 wersy, pozostałe dwie po 3. W każdym wersie występuje jedenaście sylab. W dwu pierwszych strofkach występują rymy okalające, w dwu następnych rymy pojawiają się według wzoru: „abb acc”. Rymy są żeńskie i dokładne. Wiersz oparto o kontrastowe porównanie zmarłego do człowieka zakochanego, z którego rodzi się paradoks głoszący, że lepiej umrzeć, niż cierpieć z miłości. Środki artystyczne, które wspomagają jego wydźwięk, to np. antytezy („ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości"), anafory (powtórzenia na początku wersu tego samego słowa), epitety („okropna ciemność"), hiperbole („cierpię ból srodze"), porównania („tyś jak lód"), przerzutnie („...ja, wolności/ Zbywszy...").
    Kolejny wiersz, opowiadający o nieszczęśliwej miłości, to „Cuda miłości”. Opierają się na koncepcie kontrastu między pojęciem cudu, a tym, co faktycznie odczuwa podmiot liryczny. W pierwszych trzech strofkach podmiot liryczny, którego miłość nie jest odwzajemniona, zastanawia się nad swoim postępowaniem. Nie pojmuje, dlaczego może wciąż żyć, bo przecież nie ma już serca. Jak może czuć w sobie żar, jeżeli jest martwy. Po co pielęgnuje i podsyca ten ogień, jeżeli zadaje mu on ból i cierpienie. Nie pojmuje, dlaczego ogień, płonący w jego sercu, nie może osuszyć jego łez, ani dlaczego łzy nie mogą zgasić ognia. Cierpi, ponieważ pocieszyć mogą go tylko oczy ukochanej, ale tych musi unikać. Możemy się przekonać, że cuda, których doświadcza, wcale go nie radują. W ostatniej strofie podmiot liryczny przyznaje, że to miłość jest siłą sprawczą jego cierpień i nic nie jest w stanie go od niej
Zobacz całość tekstu
Wiadomości ogólne o poezjiJan Andrzej Morsztyn uważany jest za najwybitniejszego przedstawiciela poezji polskiego baroku. Ten dyplomata i królewski dworzanin traktował swą twórczość jako zajęcie marginalne, pasję, a jego utwory miały nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Większość z nich powstawała na potrzeby dworskiej rozrywki, a - kierowane często tu licznym „dworskim pannom” - miała przede wszystkim zachwycać i imponować błyskotliwym kunsztem artystycznym. Działalność literacka Morsztyna rozpoczęła się od udanych tłumaczeń znanych, francuskich dzieł – przede wszystkim „Cyda” Corneille'a oraz włoskiej poezji Giambattisty Marino (Mariniego). Praca nad lirykami tego ostatniego wywarła znaczący wpływ na tematykę i budowę wierszy Morsztyna, który chętnie posługiwał się wzorcami odnalezionymi w poezji Mariniego (tzw. marinizm).

Pod względem stylistyki wiersze poety są znakomitym przykładem wykorzystania barokowego konceptyzmu. Głównym założeniem każdego wiersza było zadziwienie czytelnika i przykucie jego uwagi kunsztowną budową. Każdy z liryków
Zobacz całość tekstu